start > over steunpunt gok > gok achtergrondinfo > succes in onderwijs

Succes in onderwijs: taal, taal, en nog eens taal?
verschenen in De Morgen, 1 september 2009


Het is spijtig, maar waar: voor veel leerlingen wordt het nieuwe schooljaar geen succes. Velen hebben erop gewezen dat taal daarin een sleutelrol speelt, en dat we alles op alles moeten zetten opdat alle leerlingen de eindtermen taal kunnen halen. Vlaanderen is niet de enige regio ter wereld die met dit probleem kampt; vanuit internationaal onderzoek naar de impact van taal op onderwijssucces, schuiven we de volgende sleutelprincipes naar voor:

  1. Werk aan taalontwikkeling op alle onderwijsniveaus
  2. Werk aan taalontwikkeling in alle vakken
  3. Denk niet zwart-wit over taal
  4. Benut de taaltalenten van leerlingen
  5. Denk tweemaal na over aparte taalklasjes
  6. Investeer in leerkrachten
  7. Het gaat niet alleen om taal


1. Werk aan taalontwikkeling op alle onderwijsniveaus

Een doorgedreven investering in taalontwikkeling vanaf het eerste kleuterklasje is sterk gewenst, maar ook in het basisonderwijs, het secundair onderwijs én het hoger onderwijs moeten onderwijsinstellingen blijven timmeren aan de taalontwikkeling van leerlingen. Op alle niveaus moeten schoolteams ondersteund worden in het ontwikkelen van een professioneel taalbeleid, dat ervoor zorgt dat het onderwijs is aangepast aan de taalbehoeften van haar leerlingen, en de leerlingen stimulansen biedt om spreek-, luister-, schrijf-, en leesvaardiger te worden.

2. Werk aan taalontwikkeling in alle vakken
Taal is hét werkinstrument van alle leerkrachten. In alle vakken gebruiken leerkrachten taal om leerlingen te onderwijzen en te evalueren... Als de taal van de leerkracht of het handboek te complex is, stokt het onderwijsproces. In de internationale stroming van het taalgericht vakonderwijs professionaliseren alle leerkrachten (van eender welk vak) zich om bewust met hun vaktaal om te gaan, én om de taalvaardigheid en vakkennis van leerlingen geïntegreerd te bevorderen. Dat kunnen ze bijvoorbeeld doen door interactieve werkvormen te gebruiken, door leerlingen te vragen presentaties te geven (en die nadien samen te bespreken), door hun vaktaal toegankelijk te maken.

3. Denk niet zwart-wit over taal

Over taal circuleren een aantal uitspraken die we best nuanceren. Ten eerste, goed taalonderwijs is geen kwestie van kennis of vaardigheden; goed taalonderwijs combineert handelen in taal (communiceren) én daarover reflecteren (kennis).

En neen, als alle anderstalige ouders thuis Nederlands zouden spreken met hun kinderen, dan zou het schooltaalprobleem niet opgelost zijn. De taal die op school wordt gebruikt, is immers van een heel andere orde dan de taal die thuis wordt gebruikt. Leerlingen moeten op school het soort Nederlands verwerven dat hen helpt om op school tot leren te komen, en op dat vlak kunnen ze veruit het meest van hun leerkrachten leren.

En neen, het is niet omdat een onderwijssysteem in zorg voor sociaal kwetsbare leerlingen investeert, dat het onderwijsniveau automatisch daalt. Er zijn onderwijssystemen in het buitenland die goed werken voor heel sterke leerlingen en tevens heel democratiserend zijn.

4. Benut de taaltalenten van leerlingen
Jonge mensen zijn fantastische taalverwervers, zeker als ze goed gevoed worden. Jonge mensen kunnen het aan om meerdere talen te verwerven, en kunnen heel wat inzichten en vaardigheden die ze in hun moedertaal hebben verworven overdragen naar een volgende taal. De tijd is rijp om in Vlaanderen de meertaligheid van leerlingen sterker aan te boren, en positief in te schakelen in de verwerving van het Nederlands. Vlaanderen is economisch en cultureel een kruispunt van talen. Blijft het een regio die bekendstaat om de meertaligheid van haar inwoners?

5. Denk tweemaal na over aparte taalklasjes
Internationaal onderzoek suggereert dat het invoeren van speciale taalklasjes voor anderstalige kinderen snel contra-productieve effecten kan hebben: de focus komt er te eenzijdig op schoolse taallesjes te liggen. Bovendien dreigen de verwachtingen van de leerkracht te dalen, waardoor het onderwijsaanbod verschraalt. Zwaktaalvaardige leerlingen leren het best taal in heterogene groepen, waar ze ook met sterker-taalvaardige leerlingen in interactie kunnen gaan, en waar taal wordt gebruikt om betekenisvolle activiteiten uit te voeren.

6. Investeer in leerkrachten
Ingrepen in onderwijssysteem - meer geld, andere structuren - kunnen helpen, maar uiteindelijk is taal-op-school een verhaal dat zich - elke dag - tussen leerkrachten en leerlingen afspeelt. Alle leerkrachten verdienen de best mogelijke opleiding en ondersteuning om nog beter te worden in het communiceren met leerlingen, en in het bieden van taalstimulering. Want uiteindelijk is, volgens Popper, een verbetering altijd een zaak van personen, en niet van instellingen.

7. Het gaat niet alleen om taal
Ook al is taal een cruciale factor in onderwijssucces, toch kan niet alles door taal verklaard - en verholpen - worden. Onderwijseffectiviteit wordt door heel veel factoren bepaald, waaronder ook de kracht van schoolteams om met culturele en sociale diversiteit om te gaan, om fair te evalueren en voor leerlingen gepaste trajecten te vinden, om de talenten van leerlingen aan te boren (inclusief niet-talige talenten), om vanuit hoge verwachtingen te blijven investeren in het leerpotentieel van leerlingen, en te zorgen voor het welbevinden, de betrokkenheid en het zelfvertrouwen van leerlingen.

Kris Van den Branden, lid directieteam Steunpunt GOK

2008 Steunpunt GOK - auteursrecht & disclaimer - contact