Sterke schakels tussen school en werkplek
Onlangs werd het materiaal Sterke Schakels voor het beroepssecundair onderwijs gratis online ter beschikking gesteld. Wij vroegen Joke Drijkoningen van het Centrum voor Taal en Onderwijs om meer uitleg. Sterke Schakels werd ontwikkeld binnen het Janusproject. Kan je daar wat meer uitleg over geven? 
Het Janusproject wil alternerend leren bevorderen. Bij deze vorm van onderwijs wisselen leerlingen het lesvolgen op school af met werken of een stage doen. In het project zaten verschillende luiken met verschillende partners. Op de
website van Janus vind je hierover alle informatie terug. Het Centrum voor Taal en Onderwijs (CTO) heeft het luik taalvaardigheid opgenomen. Het CTO ontwikkelde hiervoor Sterke Schakels. Dit materiaal bestaat uit verschillend instrumenten en is bedoeld voor het deeltijds onderwijs en voor de derde graad secundair beroepsonderwijs, het voltijds beroepsonderwijs dus. We hebben geprobeerd om er met Sterke Schakels voor te zorgen dat alle domeinen waar jongeren terechtkomen, namelijk algemene vakken, de beroepsgerichte vorming,
maar ook de stages en op de werkplekken, op één of andere manier bediend worden door een instrument.
Vanuit welke behoefte kwam Sterke Schakels tot stand? Op welke manier tracht het de participatie van jongeren te verhogen? We stelden vast dat heel wat jongeren moeite hebben met het Nederlands op school en op de werkvloer en ook dat er jongeren zijn die echt niet genoeg gemotiveerd zijn om aan het onderwijs deel te nemen. We vroegen ons of op welke manier we enerzijds kunnen werken aan de taalvaardigheid van de jongeren, en anderzijds hoe we jongeren kunnen stimuleren om die schoolloopbaan ook gedurende de laatste twee jaren op een gemotiveerde manier verder te zetten. We moeten daar echter zeker ook de kanttekening bij plaatsen dat niet alleen de jongeren hiervoor een
inspanning moeten doen. Ook de lesgevers, de school en de werkgevers moeten hun aanpak bijsturen. We merken dat de talige eisen die ze aan de jongeren stellen, vaak heel hoog liggen. Hierdoor kunnen jongeren moeilijk participeren en haken ze soms zelfs af. Ik denk dat het een kwestie is van enerzijds inzetten op die taalvaardigheid en motivatie van die jongeren, en anderzijds er ook voor zorgen dat de drempels verlaagd worden.
Met welke drempels hebben jongeren het het moeilijkst? Ze hebben vooral last met schriftelijke teksten. Zowel lezen als schrijven is een probleem. Eén van de instrumenten van Sterke schakels is het lesmateriaal.
Op welke manier helpt het materiaal de jongeren zelf om met die drempels om te gaan? In het lesmateriaal zitten er heel veel schriftelijke activiteiten. Zo worden jongeren geconfronteerd met tekstjes, moeten ze een verslag schrijven… Deze activiteiten zijn bedoeld om de schrijfvaardigheid en de leesvaardigheid aan te scherpen. Aan de andere kant zitten er heel veel mogelijkheden in om in groep te werken, om in interactie te gaan.
Om de jongeren te helpen om met die schriftelijke activiteiten aan de slag te gaan, zijn er in de lesbeschrijving voor de leerkrachten mogelijke manieren van differentiatie en ondersteuning voorzien. In sommige gevallen zijn er twee werkbladen opgenomen: één voor de sterkere en één voor de zwakkere leerlingen.
Worden ze dan vooral geconfronteerd met teksten en situaties die ze op de werkvloer tegenkomen?
Onder meer, maar ook met echt schoolse situaties, want de jongeren volgen toch nog vaak les. Er zijn een aantal activiteiten die duidelijk de link leggen naar werk, naar stage, omdat die jongeren van het derde jaar beroeps secundair onderwijs ook op stage gaan. Maar er zitten ook dingen in als een radioprogramma maken, een nieuwsflash opstellen,… Dit sluit niet aan bij werk, maar we denken dat deze activiteiten de leerlingen als jongere zullen aanspreken.
Hebben jullie ook geprobeerd om in te spelen op die motivatie? Ja, voor ons is dat even belangrijk. Aan de ene kant heb je het taalvaardigheidsluik, maar daarmee samenhangend en ook heel erg verweven is het deel van de motivatie. Die jongeren hebben nogal vaak een stempel van ‘ze zijn niet gemotiveerd’ of ‘ze willen niet mee’. Daarom wilden we materiaal maken waarmee ze echt aan de slag willen, maar anderzijds moest het ook wel functioneel genoeg zijn om op die manier de taal te leren.
Is het materiaal uitgetest? Vinden jongeren het ook echt motiverend? 
In de pilootscholen zijn er een aantal pakketten intensief gebruikt, zoals ‘Het ontbijt’, ‘Een cv maken’ en ‘Vacatures zoeken’. Voor ‘Het ontbijt’ waren jongeren heel erg gemotiveerd. Ook de leerkrachten zeiden: ‘Dat is echt tof, want de jongeren zijn gemotiveerd om ermee aan de slag te gaan ‘. Ze vonden het ook positief dat er in dat pakket zowel materiaal zit voor beroepsgerichte vorming als voor algemene vorming. Er zijn ook een aantal pakketten die nog niet ingezet zijn, zoals ‘Zet de boxen aan’, ‘Iedereen beroemd’. De leerkrachten uit de pilootscholen hebben er wel hun opmerkingen over doorgegeven. Ze vinden het leuk materiaal, maar hoe de jongeren er zelf op reageren, weten we nog niet.
En Sterke Schakels bevat naast lesmateriaal ook andere instrumenten? Ja. Er zijn didactische tips die geconcretiseerd worden in het lesmateriaal, bijvoorbeeld in de evaluatiefiches. Er zijn ook evaluatie-instrumenten voor de verschillende domeinen, namelijk algemene vorming, beroepsgerichte vorming en de stageplek. Met dit instrument kan de taalvaardigheid van de jongeren geëvalueerd worden. Verder zijn er taalbeleidsinstrumenten, zoals een instrument om de samenwerking tussen de partners van de algemene en
beroepsgerichte vorming te bevorderen. Er is bovendien een instrument over hoe je als school kan communiceren met bedrijven en hoe je bedrijven kan screenen. Naar de werkgever toe zijn er ten slotte tips om op de werkvloer een taalrijk klimaat te scheppen. Het is belangrijk dat er aan elk van die aspecten aandacht wordt besteed.
Als je één activiteit of instrument zou mogen uitkiezen, waarvan je kan zeggen ‘daar moet je zeker eens naar gaan kijken’?
Het pakket heet niet voor niets Sterke schakels. Elk onderdeel is even belangrijk. Als we echt iets willen veranderen aan de taalvaardigheid van de jongeren moet er in alle domeinen waar zij terechtkomen aandacht zijn voor taal en communicatie.